Sagen en legenden

De wapensage
De enige wapensage die Roeselare bezit, is deze die het ontstaan van het wapen van de stad verklaart.

Tijdens de investituurstrijd die in de elfde eeuw tussen Paus Gregorius VII en Keizer Hendrik IV was ontstaan, toog Oscar, Burggraaf van Roeselare, naar Rome ten strijd, veroverde er de "Engelenburg" en plantte er de Roomse vlag. De paus zegende Oscar en overhandigde hem zijn eigen schild met dubbel kruis. Te Roeselare teruggekeerd besliste Oscar, bij decreet, dat het dubbel kruis voortaan het wapen van de stad zou zijn.

De historische sage
Historische sagen vertellen over graaf Boudewijn VII, die over zijn volk met de grootste gestrengheid regeerde en, wijl hij immer een bijl in zijn gordel droeg, "Boudewijn Hapken" werd genoemd. In zijn strijd tegen de koning van Engeland werd hij door een pijl getroffen en gedurende zijn terugkeer naar het kasteel van Wijnendale voelde hij zijn krachten zozeer afnemen dat hij te Roeselare moest stilhouden, waar hij negen maanden in het "Gouden Kroontje" op de Markt verbleef en er in 1119 overleed.

De historische kern is in deze "geleerde" sage zeer duidelijk waar te nemen. Hetzelfde geldt voor de sage van Lodewijk van Male die, vluchtend voor Filips van Artevelde, op zijn door-tocht te Roeselare geholpen werd door de waard uit "De Hoorn" in de Zuidstraat, dewelke hem zijn beste paard ter beschikking stelde. Alsmede voor de sage van Louis XVIII die, voor de uit Elba teruggekeerde Napoleon op de vlucht geslagen was, te Roeselare in een postwagen bij "De Zalm" op de Markt aankwam, er van paarden verwisselde en verder naar Gent optrok.

Deze historische kern verzwindt tot een nevelig-legendarische achtergrond in de sage van de drie Middeleeuwse koningen die, na tegen elkaar oorlog te hebben gevoerd, in "De Hert" langs de Zuidstraat bijeenkwamen om er de vrede te tekenen. Ter blijvende gedachtenis aan dit heuglijk gebeuren werden de borstbeelden der drie koningen op de voorgevel van de "De Hert" gebeiteld.

Herhaalde malen heeft men gepoogd het ontstaan en het wezen van de in 1933 gesloopte beboste bodemverhevenheid langs de Meensesteenweg te verklaren. De sage heeft er nu eens de plaats in gezien waar het Middeleeuws volksgerecht op uitgeoefend werd, dan eens de mote waar een kasteel van Tempeliers had gestaan, en dan weer het overblijfsel van een verlaten molenwal. Toen echter in de negentiende eeuw in haar nabijheid meerdere malen Romeinse muntstukken werden opgegraven, heeft de volksverbeelding er een versterking in gezien, die door de Romeinen langs de heerweg Rijsel-Brugge opgeworpen was geworden, of de "tumulus" van een Romeinse grafheuvel. Hoewel geen enkel historisch bewijs daartoe kon worden aangevoerd, is het nochtans deze laatste, "geheimzinnige" hypothese die het pleit in de verbeelding heeft gewonnen.

De spook- en toversage
Talrijk zijn in de Roeselaarse vertelschat de spook- en toversagen. Daaronder bekleedt de sage van de "Hond van de Mote" de eerste plaats.

De burggraaf van Roeselare leidde een schandelijk losbandig leven en stond aangeschreven als een verdrukker van weduwen en wezen. Toen hij op een stormachtige winteravond een kleine bedelknaap de deur uitwees en hem geen onderdak wilde verlenen, sprak het kind, dat een engel des Heren was, de vreselijkste vervloekingen tegen hem uit. Het kasteel werd door de bliksem getroffen en brandde helemaal neer. Sindsdien dwaalt, gedurende de "doenkere zes weken", de ziel van de burggraaf in de vorm van een hond met een zware, rammelende keten aan het lijf, op het kerkhof en de mote rond, waar zich eenmaal het kasteel bevond.

Een andere versie verhaalt dat de burggraaf van Roeselare in de echt getreden was met een reeds gehuwde vrouw die op zekere dag haar gemaal vergif te drinken gaf en daarna haar eigen echtgenoot uitnodigde zijn plaats op de burcht in te nemen. Op een stormachtige nacht verdween het kasteel in de grond en sindsdien dwaalt de ziel van de onwettige kasteelheer gedurende de nacht als de "Hond van t Kerkhof" van het kasteel naar de plaats waar de burggraaf begraven ligt.