Milieuvriendelijke aankopen

Tegenwoordig kan je alles wat je maar bedenken kopen in de buurtwinkels, de grote winkelcentra en boetieks. Sinds enkele jaren is daar het internet als grote winkel bijgekomen.

Al de producten die we kopen moeten ergens gefabriceerd worden en daarna tot bij je favoriete winkel gebracht. Achteraf moet je het overschot of de verpakking als afval nog kwijtraken ook. In Vlaanderen behoren we op dat vlak tot de top van de wereld. In andere landen daarentegen wordt daar dikwijls anders mee omgesprongen. Er wordt ook nog altijd veel westers afval gedumpt in de ontwikkelingslanden. Grote hoeveelheden elektronisch afval eindigen op Afrikaanse stortplaatsen en afgeschreven schepen vol asbest, PCB's en andere gevaarlijke stoffen worden verkocht aan bedrijven in Bangladesh, India en China. Daar worden ze door arbeiders met de hand gesloopt op de exotische stranden.

Maar wie weet nog van waar al onze spullen vandaan komen? Door de geglobaliseerde handel vliegen, varen en rijden afgewerkte producten, hun grondstoffen en verpakkingen meerdere keren de wereld rond.

Zo wordt soja gekweekt in Brazilië om in de EU en VS verwerkt te worden tot veevoeder. Een groot deel van het geproduceerde vlees en zuivel wordt dan opnieuw geëxporteerd naar Rusland, Afrika en Azië. Dat zijn heel wat kilometers voor een biefstuk.
Ook bij de productie van elektronische toestellen worden ertsen en grondstoffen in de verste uithoeken van de wereld ontgonnen. De componenten worden gefabriceerd en geassembleerd in China, India en Thailand. Daarna worden afgewerkte producten naar de VS of EU verscheept om van daaruit verdeeld te worden naar de rest van de wereld.
Niet alleen is er daardoor heel wat energie nodig voor het transport, wat zorgt voor de uitstoot van broeikasgassen, het is bij sommige producten totaal niet meer te volgen welke stappen er allemaal doorlopen zijn geweest. En sommige van die stappen kunnen controversieel zijn.

In deze globale handel zitten heel wat grote en kleine bedrijven, handelaars en onderaannemers, die elk hun deel van de keten verzorgen. Het bedrijf dat de originele bestelling geplaatst heeft wil natuurlijk ook zo goedkoop mogelijk het product laten maken. Dat zorgt ervoor dat bedrijven en lage loonlanden onderaan de keten onder zware druk staan. De vraag naar sommige producten en grondstoffen (en dus de prijs) is daarbij zó hoog dat in sommige gevallen criminele of terroristische organisaties zich de productie eigen maken.

Om deze redenen hebben veel alledaagse producten een negatieve impact op het klimaat, het leefmilieu en de leefomstandigheden van duizenden mensen aan de andere kant van de wereld. Vaak worden (inter)nationale sociale- en arbeidsreglementeringen en verdragen geschonden.
Soms wordt er zelfs regelrechte kinderarbeid of slavernij gebruikt. Verhalen uit de kledingindustrie heb je zeker al gehoord. Bij het ontginnen van ertsen of basisgrondstoffen worden soms hele bergen afgegraven of worden moerassen drooggelegd en bossen platgebrand voor de aanleg van gigantische plantages. Hierbij is de lokale bevolking ook vaak het slachtoffer.

In extreme gevallen kan dit leiden tot brutale plunderingen, conflicten en zelfs volledige (burger)oorlogen. Eén van de bekendste voorbeelden hiervan is de oorlog in Oost-Congo. Het Oosten van Congo is rijk aan diamant, goud, kobalt, koper en Coltan (een belangrijk en zeldzaam mineraal dat nodig is voor de productie van allerlei elektronica).
De ongecontroleerde ontginning door dubieuze organisaties belast ook het milieu zwaar. De vele gebruikte giftige stoffen en erosie tasten gigantische natuurgebieden en de gezondheid van de plaatselijke bevolking aan. Bij gebrek aan scholing en door wetteloosheid, grijpt de plaatselijke bevolking ook terug op de natuur om zich te voeden en te leven, in plaats van zelf gewassen te verbouwen of vee te houden.

Om al deze problemen te voorkomen, zijn er heel wat verschillende labels opgericht door overheidsinstellingen en ngo’s. Door te kiezen voor zo’n producten kan je ook jouw steentje bijdragen aan de verbetering van de leefkwaliteit van honderdduizenden mensen en kwetsbare natuurgebieden aan de andere kant van de wereld.

Hieronder sommen we per productgroep een aantal tips op die je kan gebruiken bij het winkelen. Je vindt op deze pagina ook een heleboel links terug naar pagina’s op het internet die je wegwijs maken in deze ingewikkelde problematiek.

Ook het stadsbestuur levert heel wat inspanningen in haar aankoopbeleid. Wist je bijvoorbeeld dat de houten fietsersbruggen over de Onledebeek in Beveren (2 stuks), de Regenbeek in Rumbeke en de Collievijverbeek op 'De Ruiter' door onze eigen schrijnwerkerij werd gemaakt uit tropisch FSC-gelabeld hardhout? Ook alle houten zitbanken dragen dit label.
Roeselare is sinds 2006 ook een Fair Trade-gemeente, waarbij we zelf veel gebruik maken van eerlijke en lokale producten.
Meer informatie over de inspanningen van het stadsbestuur zijn terug te vinden in het milieujaarprogramma op deze website, in het hoofdstuk 'Milieuverantwoord Productgebruik'.

Schoonmaakmiddelen

• Probeer eerst eens zonder schoonmaakmiddel. Met een borstel, vochtige doek, water en eens goed schrobben kan je dikwijls meer vlekken verwijderen dan met een agressief schoonmaakproduct. Het is ook beter voor je kleding- of meubelstuk dat je wil reinigen
• Gebruik microvezeldoekjes. Je kan er perfect mee schoonmaken zonder schoonmaakproduct, zowel droog als nat. Ze reinigen zonder strepen en je kan ze vele keren wassen en hergebruiken
• Meer product gebruiken dan er op de verpakking wordt aanbevolen, zal niet helpen! Het enige wat je ermee doet, is product verspillen. Gebruik ook zoveel mogelijk geconcentreerde producten met een doseersysteem. Je brengt geen extra detergenten in het milieu en je kuisproduct zal veel langer meegaan
• Gebruik zo veel mogelijk zeep in plaats van detergent. Zeep breekt heel gemakkelijk af in de natuur. Gebruik dan wel zacht regenwater. Hard kraantjeswater verhindert de werking van zeep
• Producten met optische witmakers maken je product niet witter. Ze gebruiken een optisch trucje om je ogen te doen geloven dat het wasgoed witter is
• Gebruik geen tientallen verschillende producten. Met één goede allesreiniger en een beetje schrobben kan je al heel veel vlekken verwijderen. Ontkalken kan je ook met gemakkelijk met wat azijn

Kantoormaterialen

• Bespaar op papier. Print enkel af wat je echt nodig hebt en denk eraan dat er twee zijden zijn aan een vel papier.
  Probeer ook zo veel mogelijk gerecycleerd papier te gebruiken. Er moeten minder bomen voor gekapt worden en het kost ook minder energie om te produceren
• Gebruik hervulbaar schrijfgerief zoals vulpotloden en vulpennen

Elektrische en elektronische toestellen

• Koop energiezuinige toestellen. Voor huishoudtoestellen en elektronica bestaan er al jaren labels die het energieverbruik aangeven. Laat ze ook zo weinig mogelijk in stand-by staan als je ze niet gebruikt. Ook in stand-by verbruikt een toestel nog veel energie
• Probeer na te gaan hoeveel gerecycleerde plastics en giftige stoffen zoals bepaalde brandvertragers ze bevatten. Daarvoor zijn er een aantal specifieke websites die bepaalde bedrijven oplijsten

Wagens

• Denk eerst goed na waarvoor je je wagen echt nodig zal hebben. We bepalen de grootte van onze auto nog te vaak op die ene keer in het jaar dat we op reis gaan. De rest van het jaar rijden we dan met een veel te grote auto met een te zwaar motorvermogen rond. Misschien kan je met een iets kleiner model ook overweg?
• Houd rekening met de ecoscore van je voertuig. Dit cijfer tussen 0 en 100 geeft weer wat de impact op het klimaat, de luchtkwaliteit, de afvalverwerking en het geluid dat de auto en het productieproces produceren

Duurzaam reizen

• Ga eens op reis in eigen streek of land. De grootste impact van onze reizen is het overbruggen van verre afstanden. Voor een citytrip binnen Europa kan je ook eens de hoge snelheidstrein proberen. Als je toch ver weg gaat, denk er dan eens over na om de CO₂-uitstoot van je reis te compenseren
• Respecteer en ondersteun de lokale bevolking. Lokale handelaars en horecazaken ademen niet alleen de plaatselijke cultuur uit, je eet er ook de plaatselijke gerechten, die minder energie vragen om te kweken
• Denk er aan dat water in veel zuiderse landen of op eilanden schaars is. Verspil het dus niet zomaar. Neem bijvoorbeeld een douche in plaats van een bad in je hotel
• In veel landen is de afvalinzameling en -verwerking niet zo ver doorgedreven als in Vlaanderen. Laat dus zo weinig mogelijk afval achter in je hotel en zeker niet op straat of tijdens uitstapjes in bergen, woestijnen of natuurgebieden
• Pas op met exotische souvenirs. Veel van deze souvenirs zijn gemaakt van beschermde dieren- of plantensoorten. Ivoor, koraal, producten uit schildpadschild, dierenhuiden en bepaalde schelpen zijn enkele voorbeelden. Niet alleen help je daarmee deze beschermde soort niet vooruit, bij je terugkomst in België of de EU kan de douane deze souvenirs in beslag nemen. Voor sommige producten kan je een fikse boete of zelfs een gevangenisstraf riskeren!

Voeding

• Eet naar de seizoenen. Groenten en fruit buiten het seizoen worden per vliegtuig of boot aangevoerd, dat vraagt veel energie. Daarbij steun je hiermee ook onze eigen landbouwers.
  Een handige seizoenskalender voor groenten en fruit vind je via de link onderaan deze pagina
• Eet Fair Trade en Bio. De productie hiervan is streng gereglementeerd en gecontroleerd. Ze zijn geproduceerd met veel respect voor mens, milieu en dier en tegenwoordig overal verkrijgbaar
• Eet minder vlees. Vlees is lekker en voedzaam, maar intensieve veeteelt is een zeer belastende industrie. Vooral de teelt van basisgrondstoffen voor veevoeders zoals soja, richt heel wat schade aan in natuur- en bosgebieden
• Kies voor Goede Vis. Veel vissoorten worden ernstig bedreigd door overbevissing. Viskweek kan een alternatief bieden, maar sommige kweekmethodes kunnen veel milieuvervuiling veroorzaken. Op sommige plaatsen wordt milieuvriendelijker gevist dan op andere. Zo doet de kreeftenpopulatie in de Oosterschelde het veel beter dan deze uit Canada en Amerika.  Onderaan deze pagina vind je een website waarop je terugvindt welke vis beter is dan andere. Ook het MSC (Marine Stewardship Council)-label biedt een goede garantie.
• Heb je een klein gezin? Koop dan niet te veel ineens, zo verklein je het risico dat je voedsel moet weggoien.
  Koop ook voedsel met zo weinig mogelijk verpakking, je betaalt er extra voor in je restafvalzak. Dubbel verpakt voedsel kost meestal ook meer per gewicht of volume.
  

Bouwmaterialen

• Maak gebruik van natuurlijke of hernieuwbare bouwmaterialen. Isolatie uit vlas of papiervlokken, gebakken stenen of tegels uit klei, gebruik van leempleister en europese natuursteen, het zijn allen voorbeelden van duurzame bouwmaterialen. Ze zijn lokaal produceerbaar, kunnen vlot hergebruikt worden na afbraak en zijn plantaardig (en dus hernieuwbaar) of in zodanig grote hoeveelheden terug te vinden dat ze quasi onuitputtelijk zijn (zoals klei of bepaalde natuurstenen). Door hun oorsprong en samenstelling zijn ze over het algemeen ook veel beter voor je gezondheid
• Denk aan je toekomstige energiefactuur. Wat je nu niet investeert in energiezuinigheid en isolatie, betaal je later dubbel en dik in je energiefactuur. Investeer liever in isolatie, superisolerende beglazing en een zuinige verwarmingsinstallatie dan in zonnepanelen. Het is nutteloos om dure zonnepanelen te plaatsen als je opbrengst ervan –letterlijk- langs deuren en vensters buitengooit
• Maak efficiënt gebruik van de beschikbare ruimte. Bouwgrond betaal je in Vlaanderen duur. Je kan dus maar beter optimaal gebruik maken van je beschikbare oppervlakte. Veel uitsteeksels en rondingen zorgen voor heel wat verloren ruimtes. Zo krijg je meer huis en tuin voor hetzelfde geld
• Gebruik materialen die zo weinig mogelijk synthetische lijmen, solventen en verven bevatten. Al deze chemische producten zullen nog weken, maanden of zelfs jaren deze vluchtige stoffen verdampen uit je binnenmuren of plafonds.
  

Via de onderstaande websites kan je heel wat informatie over milieuvriendelijke producten en diensten terugvinden.

Algemene websites:

• Netwerk bewust verbruiken:
  groepeert een aantal ngo’s en informatie over sociaal en ecologisch verantwoord consumptiegedrag. Bevat heel veel informatie over alle mogelijke producten en diensten
• Labelinfo:
  Zie je de bomen niet meer door het bos van eco-labels? Deze website geeft informatie over alle mogelijke labels die op milieuvriendelijke en duurzame producten en diensten worden gekleefd
• Milieuadvieswinkel:
  Wat zijn de meest milieuvriendelijke producten en waar moet je op letten? Deze Gentse organisatie geeft heel wat tips over alle soorten producten
• Milieukoopwijzer:
  Geeft een overzicht van de verschillende milieucriteria die gebruikt kunnen worden per productgroep en welke merken en leveranciers die criteria ook toepassen
• De Belgische website van het Europese ecolabel met meer uitleg over het label en de producten die er aan voldoen

Gespecialiseerde websites:

• Ecoscore:
  de website van waarop je een overzicht krijgt van alle scores van de wagens op de Belgische markt. Je kan er ook zoeken op segment, merk of ecoscore
• Ethibel:
  een organisatie die ethisch beleggen in België en de EU ondersteunt. Je vindt er een overzicht van de financiële producten en bedrijven die voldoen aan deze criteria
• Netwerk Vlaanderen:
  een organisatie die informatie verzamelt en advies geeft over duurzame beleggingen
• Energiesparen:
  website van de Vreg, Vlaamse Reguleringsinstallatie voor de Energie en gasmarkt, bevat met veel tips over energiebesparing. Je vindt er ook meer informatie over premies en belastingaftrek bij energiezuinige investeringen
• Verlicht.be:
  website over alle verkrijgbare energiezuinige verlichting in Vlaanderen
• Topten:
  website die de top 10 van meest milieuvriendelijke toestellen voor huis en kantoor in verschillende segmenten. Er zijn lijsten van printers, beeldschermen, wasmachines, lampen, circulatiepompen,..
• Blije Bloemen:
  campagnewebsite over snijbloemen geproduceerd met respect voor de rechten en gezondheid van lokale arbeiders en het leefmilieu
• Voedselvoetafdruk:
  bereken je eigen voedselvoetafdruk online
• Eten is weten:
  weblog over duurzame voeding
• Bioforum:
  website van de koepel van de bio-industrie, voor professionelen
• Bio Mijn Natuur!
  website van de bio-industrie, voor particulieren
  
• Goede Vis:
  website met verwijzing naar vissoorten die bedreigd zijn door overbevissing. Je vindt er ook een handige viswijzer die je toont welke vissoort je met een gerust hart kunt eten en welke je best eens door de mazen van het net laat glippen
• Marine Stewardship Council (MSC):
  website van het label voor duurzaam gevangen vis- en schelpdieren. Op deze website kan je ook terugvinden welke winkels en merken visproducten met dit keurmerk verkopen.
  
• Max Havelaar:
  website van de Stichting Max Havelaar, die het onafhankelijke keurmerk van eerlijke handel beheert
• Wervel:
  website van de Werkgroep voor rechtvaardige en verantwoorde landbouw, met aandacht voor lokale productie, voedselkilometers en het internationale landbouwbeleid
• Velt:
  website van de vereniging van Ecologische Leef- en Teeltwijze. Je vindt er onder andere recepten en een handige seizoenskalender voor groenten en fruit
• Greenjeans:
  campagnewebsite over de sociale en ecologische problemen rond de productie van sommige jeansstoffen
• Schone Kleren:
  campagnewebsite over sociaal en ecologisch geproduceerde kledij
• VIBE (Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch Bouwen en Wonen):
  informeert over gezond en milieuverantwoord bouwen en wonen. Je vindt er onder andere leveranciers, merken en technische doe-het-zelf fiches
• FSC België:
  website van de Belgische afdeling van de Forest Stewardship Council. FSC is een internationaal en onafhankelijk keurmerk voor duurzaam geëxploiteerd hout
• Duurzaam toerisme:
  website van Toerisme Vlaanderen over wat duurzaam toerisme juist is en waar je in de praktijk terecht kan
• Ik ken mijn wereld:
  campagnewebsite van Toerisme Vlaanderen waar je hints en verhalen vindt over wat nu juist duurzaam toerisme is
• Wegwijzer:
  website van het onafhankelijke reisinformatie centrum uit Brugge. Je vindt er reisverslagen, reisgidsen en veel informatie over ecotoerisme en duurzaam reizen.