Adriaan Willaert

Over de geboorteplaats en -datum (ca. 1490-1562) van Adriaen Willaert tast men tot op heden ietwat in het duister. Genealogisch-sociale studies tonen aan dat de componist rond 1490 (misschien eind 1488) in Roeselare-Rumbeke het levenslicht zag. Volgens Gioseffo Zarlino, auteur van een aantal theoretische traktaten waaronder Le Dimostrationi harmoniche (Venetië, 1571), zou Willaert op jonge leeftijd (wellicht rond 1507) naar Parijs zijn getrokken om er rechten te studeren. Toen hij daar echter de componist Jean Mouton (ca. 1449-1522) leerde kennen, zou hij hebben besloten om zijn leven aan de muziek te wijden.

Rond 1509 trok hij naar Terwaan, waar Mouton residerende kanunnik van de kathedraal was. In 1511 liet Willaert zich inschrijven aan de universiteit van Leuven. Na deze studietijd treffen we hem vanaf ca. 1515 aan in de kringen van de beroemde familie d'Este uit Ferrara. In deze stad, die tot ver in de zestiende eeuw een aantrekkingspool zou blijven voor kunstenaars en intellectuelen, dient hij achtereenvolgens kardinaal Ippolito I - met wie hij ook naar Rome, Milaan en Hongarije reisde - , hertog Alfonso I en diens zoon Ippolito II. Tijdens deze periode verschijnen de eerste motetten en chansons van hem in prestigieuze handschriften en drukken, zoals de Medici-codex (ca. 1518) en de Motetti novi e chanzoni franciose a quatro sopra doi
(Venetië, 1520).

In het jaar 1527 wordt Willaert dan - door de heersende, kunstminnende Andrea Gritti in hoogst eigen persoon - aangesteld tot kapelmeester van de San Marcobasiliek in Venetië, een functie die hij tot aan zijn overlijden in 1562 zal blijven uitoefenen. Hij was er onder meer verantwoordelijk voor de leiding van alle muziekuitvoeringen en het contrapuntonderricht van de zangers. Vele componisten kon hij dan ook tot zijn leerlingen rekenen: Jacob Buus, Perissone Cambio, Baldassare Donato, Claudio Merulo, Girolamo Parabosco, Costanzo Porta, Cipriano de Rore (die hem in 1563 als kapelmeester zou opvolgen) en niet in het minst de hogerop genoemde Gioseffo Zarlino, die het muziekonderricht van zijn leraar te boek stelde in een aantal theoretische geschriften. Naast zijn officiële functie als maestro di cappella was de componist ook actief in de Scuole Grandi en de vele private salons en accademie van de stad, die toonaangevend waren omwille van hun interdisciplinaire opzet. Willaert had ook contact met diverse theoretici, met wie hij geregeld compositietechnische problemen besprak.

Willaerts oeuvre mag zonder meer divers en uitgebreid worden genoemd. Hij componeerde missen, religieuze en profane Latijnse motetten, hymnen, dubbelkorige psalmen, Italiaanse madrigalen, Franse chansons en instrumentale ricercari. Daarnaast behoorden ook de lichtere genres zoals de volkse villanesca en de greghesca tot zijn repertoire. Voor de publicatie van deze werken kon hij onder meer rekenen op de bloeiende Venetiaanse muziekdruk, die in de handen van Girolamo Scotto en Antonio Gardano een absoluut hoogtepunt kende. Ook in andere Italiaanse steden, Frankrijk, Duitsland en Vlaanderen verschenen Willaerts composities geregeld in handschrift en/of druk.

In december 1562 overlijdt Willaert, na 35 jaar trouwe dienst als kapelmeester van één van de meest gerenommeerde muzikale centra die Europa op dat moment kende. Zijn dood wordt niet alleen in gedichten beklaagd, maar ook in vijf treurzangen: Andrea Gabrieli, organist van de San Marcobasiliek, en Alvise Harout, gezeid Willaert, een neef van il divino Adriano, schreven elk een greghesca, Cipriano de Rore componeerde het profane motet Concordes adhibete animos en Giovanni Battista Conforti en Lorenzo Benvenuti eerden hem beiden met een Italiaans madrigaal. Deze stukken vormen een passend eerbetoon aan een Vlaams polyfonist die het muzikale landschap van de zestiende eeuw grondig heeft bepaald.

In Roeselare leeft zijn naam voort in de Stedelijke Academie voor Muziek en Woord Adriaen Willaert en heeft hij een straatnaam gekregen. Pieter Bonquet maakte een ontwerp voor een standbeeld dat tot op heden echter niet uitgevoerd werd. We vinden te Roeselare ook de orgelkring Adriaen Willaert en recent werd er de Adriaen Willaert Foundation opgericht (www.adriaenwillaert.be).